Wat is EMDR? Uitleg, werking en verloop van de behandeling

Je weet precies waar het vandaan komt. Je hebt het al zo vaak verteld. En toch schrikt je lijf nog steeds, alsof het gisteren gebeurde.

Daar gaat EMDR over. Niet over nog een keer je verhaal doen, maar over de lading eraf halen.

In dit artikel leg ik uit wat EMDR-therapie is, hoe een behandeling verloopt en voor wie deze effectieve therapie geschikt is. Ik werk er inmiddels 14 jaar mee in mijn praktijk in Leerdam.

Belangrijkste inzichten

• EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Het is een evidence-based psychotherapeutische behandelmethode die sinds eind jaren '80 wereldwijd wordt toegepast en onderzocht.
• Tijdens een EMDR-sessie haal je een traumatische herinnering op terwijl je een afleidende taak uitvoert, zoals oogbewegingen volgen. Daardoor neemt de emotionele lading van die herinnering af.
• EMDR is effectief bij trauma en posttraumatische stressstoornis (PTSS). Ook bij angst, fobieën en paniekstoornissen wordt EMDR ingezet, al is het wetenschappelijk bewijs daar minder sterk.
• EMDR-sessies duren doorgaans 45 tot 75 minuten. De meeste EMDR-behandelingen vereisen 6 tot 12 sessies.
• Je kunt je na een sessie moe of emotioneel voelen. Bijwerkingen van EMDR duren doorgaans niet langer dan 3 dagen.

Wat is EMDR-therapie precies?

EMDR is een gespecialiseerde vorm van psychotherapie, ontwikkeld om ingrijpende herinneringen te verwerken.

Deze evidence-based behandelmethode is ontwikkeld door de Amerikaanse psychologe Francine Shapiro, eind jaren '80, met de eerste wetenschappelijke publicaties rond 1989. Inmiddels wordt deze relatief nieuwe therapie wereldwijd toegepast volgens internationale richtlijnen.

Anders dan bij klassieke praattherapie draait het niet om eindeloos vertellen. We werken gericht met de nare herinnering zelf, zodat de lading afneemt. Wat er gebeurd is blijft, je weet het nog. Alleen de spanning die eraan vastzit wordt kleiner.

EMDR is effectief bij posttraumatische stressstoornis (PTSS) en de effectiviteit van EMDR bij PTSS is in talloze onderzoeken aangetoond. Denk aan een verkeersongeval, een zware bevalling, een medische ingreep, seksueel geweld, een geweldsincident, pesterijen of het plotseling overlijden van iemand van wie je hield.

In mijn praktijk zie ik net zo vaak vrouwen bij wie het niet om één schokkende gebeurtenis gaat, maar om een reeks ervaringen over langere tijd. Een nare relatie, jarenlang je mond houden, emotionele verwaarlozing. Dat wordt vaak niet als trauma herkend, terwijl je zenuwstelsel er wel zo op reageert.

Hoe werkt EMDR en waarom werkt EMDR therapie?

Bij EMDR help ik je brein om herinneringen die vastzitten opnieuw te verwerken. De werking van EMDR is gebaseerd op de werkgeheugentheorie: je werkgeheugen kan maar een beperkte hoeveelheid aan. Belast je het tegelijk met een herinnering én een afleidende stimulus, dan wordt het beeld zwakker en zakt de spanning.

Zo gaat dat stap voor stap in een EMDR-sessie:

• Je haalt een specifieke herinnering op. We kiezen het beeld dat de meeste spanning oproept, met de gedachten, gevoelens en lichamelijke sensaties die erbij horen.
• Tegelijkertijd voer je een afleidende taak uit: je krijgt klikjes via een koptelefoon of tikjes op je knieën. Of online volg je een balletje dat beweegt op je scherm. Deze afleidende stimuli heten bilaterale stimulatie.
• Als er gedachten, beelden, emoties of lichamelijke sensaties opkomen is dat heel normaal. Je mag praten tijdens een sessie, maar het hoeft niet.

EMDR laat herinneringen minder levendig en minder emotioneel belastend voelen. De EMDR-procedure brengt je zo stap voor stap naar verwerking. Het beeld wordt kleiner of vager, en er komen andere gedachten op.

De meest opvallende verandering is dat de herinnering er nog wel is, maar dat de spanning eruit verdwijnt. In plaats van ik ben in gevaar ontstaat er iets rustigers: het is voorbij en ik ben nu veilig.

Waarom praten alleen vaak niet genoeg is

Praten helpt je begrijpen wat er is gebeurd. Maar veel klachten ontstaan niet doordat je iets niet begrijpt. Ze ontstaan doordat je zenuwstelsel nog steeds reageert alsof het gevaar er nu is. Daardoor blijf je piekeren, schrikken of uitgeput zijn, terwijl je precies weet waar het vandaan komt.

EMDR helpt je zenuwstelsel onderscheid maken tussen vroeger en nu. Het doel is niet dat je leert omgaan met je klachten, maar dat je lichaam weer ervaart dat het veilig is.

Wanneer is EMDR geschikt en wanneer wordt EMDR ingezet?

EMDR wordt in eerste instantie ingezet bij klachten na een traumatische gebeurtenis. Of het geschikt is, bekijken we samen tijdens de kennismaking en de intake. Ik kijk daarbij altijd naar jouw persoonlijke draagkracht.

Veelvoorkomende indicaties voor EMDR:

• PTSS, herbelevingen, nachtmerries, schrikreacties en vermijdingsgedrag
• schuld- en schaamtegevoelens na een schokkende gebeurtenis
• aanhoudende angst of paniek na een bepaalde situatie
• specifieke fobieën, zoals rijangst na een ongeluk
• complexe rouw en verlies
• een negatief zelfbeeld dat is ontstaan door nare ervaringen

EMDR kan ook helpen bij andere klachten zoals faalangst en medische trauma's, en bij fobieën en paniekstoornissen. Eigenlijk bij alle psychische klachten die hun oorsprong vinden in een nare gebeurtenis. Het wordt soms ook gebruikt naast exposure therapie of cognitieve gedragstherapie.

Ik zet EMDR vaak in als eerdere therapie onvoldoende heeft geholpen of als duidelijk is dat concrete gebeurtenissen centraal staan in de klachten die iemand in het dagelijks leven ondervindt.

Wanneer is voorzichtigheid geboden?

EMDR is niet altijd het juiste startpunt. Bij onvoldoende stabiliteit, ernstige verslavingsproblematiek, een acute crisissituatie of wanneer je lichamelijk te uitgeput bent, kan het nodig zijn dat er eerst rust genomen wordt en we stabiliseren. Dat geldt ook als je nu nog in de situatie zit die de klachten veroorzaakt. Dan is het geen nee, maar een nog niet.

EMDR wordt uitgevoerd door opgeleide en geregistreerde therapeuten. Vraag dus altijd naar opleiding, ervaring en werkwijze.

Ben je al in behandeling bij een psycholoog, psychiater of andere behandelaar? Dan werk ik daarnaast, nooit in plaats daarvan.

Hoe ziet een EMDR behandeling eruit in de praktijk?

Hoeveel EMDR-sessies heb je nodig?

Een EMDR-sessie duurt meestal 60 tot 90 minuten. Bij een enkelvoudig trauma zijn 1 tot 3 EMDR-sessies vaak voldoende en de meeste EMDR-behandelingen vereisen 6 tot 12 sessies. EMDR is vaak een kortdurende therapie waarbij symptomen snel verminderen.

Bij complexe trauma's kunnen meerdere sessies nodig zijn voor effectieve behandeling. Hoeveel je er nodig hebt, hangt af van de zwaarte van wat je hebt meegemaakt. Mijn ervaring is dat het vaak sneller gaat dan vrouwen verwachten. Heb je meer tijd nodig, gun jezelf dat dan.

Een EMDR behandeling combineer ik vaak met psycho-educatie, ontspanningsoefeningen of iets kleins om thuis mee te oefenen. Dat stem ik af op jouw hulpvraag.

Wat merk je na een EMDR-sessie?

EMDR werkt voor veel mensen, en tegelijk is het normaal om tijdens het proces ook tijdelijke onprettige aspecten te ervaren.

Wat EMDR kan opleveren:

• EMDR vermindert herbelevingen en vermijdingsgedrag
• minder nachtmerries en schrikreacties
• meer rust en het gevoel dat je weer aan het roer staat
• beter slapen, minder schuld- en schaamtegevoelens
• stressvermindering voor je lijf dus je voelt je ook veel beter en kan daardoor meer gezonde keuzes maken.

Veel mensen ervaren snel positieve effecten van EMDR. Sommige vrouwen merken al na één of twee sessies verschil. Bij anderen verloopt de traumaverwerking geleidelijker en laten de effecten zich pas in de weken na de laatste EMDR-sessie volledig zien.

Mogelijke bijwerkingen van EMDR:

• vermoeidheid, hoofdpijn of emoties die dicht bij de oppervlakte liggen
• levendiger dromen, of nare herinneringen die opeens opkomen

EMDR kan heftig aanvoelen. Maar je blijft de hele tijd in het hier en nu. Ik bewaak de veiligheid en jij houdt de regie. Plan de dag na een sessie niet vol en noteer wat er opkomt. Mensen die last blijven houden van bepaalde situaties, bespreken dat met hun behandelaar. Bij mij mag je gewoon bellen of mailen.

Waarom ik niet meteen met EMDR begin

Je leest online steeds vaker dat je van EMDR opnieuw getraumatiseerd zou raken. Het risico zit niet in EMDR zelf. Het zit in te snel beginnen, bij iemand die er nog niet stevig genoeg voor staat. Je raakt iets aan en er komt van alles los, en dan moet je dat wel samen kunnen dragen.

Daarom werk ik met een traject. De eerste periode kijken we waar je staat. Voel je je veilig? Sta je stevig genoeg? Pas daarna gaan we naar de trauma's toe. Ik zie bij mijn cliënten dat dat uiteindelijk veel meer effect geeft dan EMDR er even tussendoor doen.

Benieuwd of EMDR bij jou past?

In een gratis kennismakingsgesprek bespreken we kort je situatie en voel je of het klikt. Daarna beslis jij of en hoe je verder wilt. Ik werk in mijn praktijk in Leerdam, en online als dat beter uitkomt. Geen wachtlijst, geen standaardtraject.

FAQ veelgestelde vragen over EMDR

Werkt EMDR ook als ik niet alles over mijn trauma wil vertellen?

Ja. EMDR werkt met jouw interne beleving: het beeld in je hoofd, de gedachten en de emoties die daarbij horen. Je hoeft niet elk detail hardop te vertellen om effect te bereiken. Samen spreken we af wat je wel en niet wilt delen. Jij houdt altijd de regie en er is uitgebreid aandacht voor jouw grenzen.

Is EMDR geschikt als ik meerdere traumatische ervaringen heb meegemaakt?

Ja, maar dan bouwen we het zorgvuldiger op. Bij complex trauma duurt de behandeling langer. Samen bepalen we de volgorde: soms beginnen we bij het beeld dat de meeste spanning geeft, soms juist bij een minder belastende herinnering om te oefenen. De afleiding en het concentreren op de taak blijven hetzelfde als bij enkelvoudig trauma.

Kan EMDR online worden gegeven of moet ik altijd naar de praktijk komen?

EMDR kan zowel op locatie als online. Bij online sessies werk ik met speciale software met bewegende balkjes op je scherm. Wat het beste past hangt af van jouw voorkeur en van de ernst van je klachten.

Heb ik een verwijzing van de huisarts nodig voor een EMDR behandeling?

Voor vergoede geestelijke gezondheidszorg binnen de GGZ heb je meestal een verwijzing van de huisarts nodig. Bij mij niet. Je kunt je rechtstreeks aanmelden en er is geen wachtlijst. Vanuit je aanvullende verzekering wordt soms een deel vergoed. Check dat vooraf bij je zorgverzekeraar.

Wat als EMDR niet werkt of mijn klachten terugkomen?

Dan kijken we verder. Soms is het nodig om extra sessies te doen, soms blijkt er een andere herinnering onder te liggen, soms combineren we EMDR met een andere therapievorm. Als gevolg van terugval of nieuwe klachten kun je altijd contact opnemen. Signalen van terugval negeren helpt je niet verder, erover praten wel.