Emotionele overgangsklachten: stemmingswisselingen, onrust en het gevoel dat je jezelf kwijt bent

Emotionele overgangsklachten zijn stemmingswisselingen, prikkelbaarheid, huilbuien, innerlijke onrust en het gevoel jezelf kwijt te zijn. Juist over deze overgangsklachten praten veel vrouwen het minst, terwijl ze in het dagelijks leven en op het werk vaak meer ingrijpen dan opvliegers.

Herken je dit bij jezelf en wil je begrijpen waar die heftige emoties vandaan komen, dan is dit artikel voor jou.

Je leest waarom emoties in de overgang zo sterk kunnen worden, waarom oude gevoelens en herinneringen nu naar boven komen, hoe deze klachten zich uiten, wanneer het verstandig is medische hulp te zoeken en welke stappen of therapie kunnen helpen.

In het kort

• Stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en onrust horen bij de overgang en worden vaak niet als overgangsklacht herkend.

• De overgang maakt zelden nieuwe problemen. Hij haalt de reserve weg waarmee je oude dingen wegdrukte.

• Daarom komen er in deze fase vaak herinneringen of gevoelens boven waar je klaar mee dacht te zijn.

• Blijft somberheid dagenlang hangen, praat dan met je huisarts. Dat kan meer zijn dan de overgang.

• Aan de emotionele kant valt wél iets te doen, ook zonder dat je hormonen aanpakt.

Ik word gek van mezelf

Zoek je op deze klachten, dan kom je op fora terecht waar vrouwen letterlijk schrijven: ik word gek van mezelf. Dat is precies de toon waarop het bij mij binnenkomt.

Je snauwt tegen je kind om een omgevallen beker. Je barst in huilen uit bij een reclame. Je bent boos, en tien minuten later weet je niet meer waarom. En daarna komt het schuldgevoel, want zo ben jij helemaal niet.

Dat schuldgevoel is bijna zwaarder dan de klacht zelf. Want je hebt het gevoel dat je faalt in het enige wat je altijd goed kon: het houden van jezelf, ook als het druk was.

Ik zeg dan meestal hetzelfde. Je gaat niet achteruit als mens. Je systeem heeft alleen geen reserve meer.

Welke emotionele klachten komen het meest voor?

• Stemmingswisselingen. Van prima naar in tranen binnen een uur, zonder aanwijsbare reden.

• Prikkelbaarheid. Geluiden, drukte, vragen. Alles komt harder binnen dan vroeger.

• Onverklaarbare huilbuien. Vaak om iets kleins, terwijl je bij de grote dingen droge ogen houdt.

• Innerlijke onrust. Een gejaagd gevoel van binnen, alsof er iets staat te gebeuren.

• Angst. Soms uit het niets, soms als paniek die je nooit eerder had.

• Somberheid. Grauwheid, nergens meer zin in, en dan de gedachte: waarom voel ik me zo terwijl er niets aan de hand is.

• Vergeetachtigheid en concentratieproblemen. Woorden kwijt, namen kwijt, de draad kwijt. Voor veel vrouwen het engste, omdat ze denken aan iets ergers.

Meestal komen ze in combinatie. Slecht slapen maakt alles erger, en emotionele uitputting maakt slapen weer moeilijker.

Waarom oude dingen nu naar boven komen door hormonale veranderingen

Dit is het stuk dat je zelden ergens anders leest, en in mijn praktijk zie ik het bijna dagelijks.

Iedereen draagt dingen mee. Een nare relatie, een verlies, iets uit je jeugd, een periode op werk waarin je jarenlang je mond hield. Zolang je genoeg reserve hebt, kun je dat wegzetten. Je bent druk, je functioneert, het lukt.

De overgang haalt die reserve weg. Je slaapt slechter, je incasseert minder, je zenuwstelsel staat sneller op scherp. Deze klachten worden mede veroorzaakt door schommelingen in oestrogeen en progesteron. Dat laatste hormoon heeft normaal een kalmerend effect en daalt tijdens de overgang. En dan komt naar boven wat je al die tijd onder de oppervlakte hield.

Vrouwen schrikken daarvan. Waarom nu, ik ben daar toch allang overheen? Terwijl het logisch is: het is er niet ineens, het was er altijd. Alleen had je tot nu toe de energie om er niet bij stil te staan.

Vervelend, en tegelijk het beste moment dat er is. Wat boven komt, kun je aanpakken. Wat weggedrukt blijft, blijft aan je trekken.

De overgang en je werk

Een deel van de vrouwen die bij mij komt, zit thuis of staat op het punt om uit te vallen. Niet door één ding, maar door de optelsom: slecht slapen, minder overzicht, sneller geraakt en dan een werkdag die geen ruimte laat.

Soms voelt dat alsof je overspannen bent of richting burn out gaat, terwijl hormonale veranderingen tijdens de overgang ook kunnen meespelen.

Wat het extra zwaar maakt, is, dat je het meestal niet zegt. Je noemt het druk, of vermoeidheid, of privéomstandigheden. Zelden zeg je: ik zit in de overgang en ik kan even minder hebben. Juist in deze levensfase kun je nog gewoon ongesteld zijn, waardoor de link met de overgang op het werk extra makkelijk wordt gemist.

Ik snap waarom niet. En tegelijk: zolang niemand het weet, verwacht iedereen hetzelfde van je als vijf jaar geleden. Jij ook van jezelf.

Is het de overgang of zijn het andere factoren?

Een eerlijke grens, want die is er. Stemmingswisselingen die komen en gaan, waarbij je tussendoor gewoon van dingen kunt genieten, horen bij deze fase.

Blijft de somberheid dagen of weken achter elkaar hangen, ben je nergens meer blij van, slaap of eet je heel anders dan normaal, of denk je dat je er beter niet meer zou zijn? Ga dan naar je huisarts. Dat is geen zwaktebod en het hoort niet gewoon bij de overgang.

Er zijn verschillende behandelingen beschikbaar voor emotionele klachten tijdens de overgang; hormoontherapie kan stemmingswisselingen verminderen en bespreek je met je huisarts of gynaecoloog, zeker als hormonale schommelingen in de menopauze ook andere stemmingsklachten geven.

Datzelfde geldt voor de vraag of medicatie iets voor je is. Dat is een gesprek met je huisarts, niet met mij; antidepressiva kunnen worden voorgeschreven bij ernstige klachten.

Ik werk naast je arts, nooit in plaats daarvan.

Wat helpt bij emotionele overgangsklachten en een stabiele bloedsuikerspiegel tijdens de overgang?

Begin met erkennen wat er echt speelt. Niet "ik ben gewoon moe", maar de hele optelsom: je werk, je gezin, je ouders, je slaap, en wat je al jaren met je meedraagt. Zolang je de last kleiner maakt dan hij is, blijft het onbegrijpelijk dat je zo reageert. Naast hormonen spelen ook andere factoren en je leefstijl mee in je stemming.

Verlaag de belasting waar het kan. Eén taak minder, één verwachting minder, één rol die niet meer van jou hoeft te zijn. Voor vrouwen die altijd voor anderen klaarstonden is dit het lastigste onderdeel, en het levert het meeste op.

Stress speelt een belangrijke rol bij deze klachten. Door te bewegen of te sporten kun je stress verminderen.

Werk aan wat boven is gekomen. Zit er een oude ervaring onder die nog lading heeft, dan zet ik EMDR in. Dat is een therapie waarbij je die herinnering ophaalt terwijl je een afleidende taak doet, waardoor de emotionele lading afneemt. Wat er gebeurd is blijft, de spanning die eraan vastzit wordt kleiner. Vaak wordt de overgang daarna een stuk draaglijker, simpelweg omdat er minder tegelijk speelt.

Geef je zenuwstelsel rust. Zolang je lichaam in de overlevingsstand staat, blijven je emoties alle kanten op schieten. Rust is hier geen luxe, het is de voorwaarde voor de rest. Voldoende beweging en een stabiele bloedsuikerspiegel helpen klachten vaak te verminderen; kies bijvoorbeeld voor volkoren producten en probeer alcohol te vermijden.

Dat helpt ook je gemoedstoestand, omdat alcohol de serotoninespiegels al binnen 45 minuten verlaagt. Oestrogeen beïnvloedt de aanmaak van serotonine in de hersenen, en een daling daarvan raakt je stemming dus sneller.

Tryptofaan is essentieel voor de aanmaak van serotonine, omega-3 verbetert de receptorgevoeligheid ervoor en vitamine B12 ondersteunt een normale psychologische functie. Sommige supplementen, zoals saffraan, hebben daarnaast stemming verbeterende eigenschappen.

Herken je jezelf hierin?

Dan hoef je het niet alleen uit te zoeken. In een gratis kennismakingsgesprek vertel je kort wat er speelt en denk ik met je mee. Daarna beslis jij of en hoe je verder wilt. Ik werk in mijn praktijk in Leerdam en online. Geen wachtlijst, geen standaardtraject.

Veelgestelde vragen

Zijn stemmingswisselingen een normale overgangsklacht?

Ja. Prikkelbaarheid, huilbuien, emotionele schommelingen en wisselende stemmingen horen bij deze fase en zijn een van de meest voorkomende klachten. Ze worden alleen zelden herkend als overgangsklacht, ook door jezelf niet. Stemmingswisselingen tijdens deze periode ontstaan door hormonale veranderingen en worden soms ook als mood swings beschreven.

Waarom komen oude gebeurtenissen juist nu naar boven?

Omdat je zenuwstelsel minder reserve heeft. Wat je jarenlang kon wegdrukken, lukt niet meer. Het is er niet ineens, het komt alleen nu pas aan de oppervlakte.

Kan de overgang een aanhoudende sombere stemming of depressie veroorzaken?

Deze fase maakt je kwetsbaarder voor sombere gevoelens, maar de overgang is niet altijd de enige oorzaak en ook depressieve gevoelens kunnen samenhangen met andere lichamelijke of psychische factoren. Blijven de symptomen aanhouden, herken je jezelf niet meer, heb je een aanhoudende sombere stemming, merk je lusteloosheid of angsten, of geniet je nergens meer van, laat dat dan beoordelen door je huisarts. Tijdelijke stemmingswisselingen verschillen van depressieve klachten.

Helpt EMDR bij emotionele overgangsklachten?

EMDR behandelt de overgang niet. Het werkt op de herinneringen en ervaringen die in deze periode boven komen en die nog lading hebben. Neemt die lading af, dan zakt vaak ook een deel van de onrust en prikkelbaarheid.

Hoe leg ik dit uit op mijn werk?

Je hoeft geen diagnose te delen. In deze periode waarin er thuis of op het werk veel veranderingen spelen, kan dat extra zwaar voelen. Wel helpt het om concreet te zijn over wat je nodig hebt: rustiger beginnen, minder overleg op een dag, een vast moment zonder onderbrekingen. Concrete afspraken werken beter dan uitleggen hoe je je voelt, bijvoorbeeld als kinderen het huis