Pre-overgangsklachten: vanaf welke leeftijd, hoe herken je ze en hoe lang duren ze?

Pre-overgangsklachten zijn klachten in de jaren vóór de menopauze, als je hormonen gaan schommelen maar je nog gewoon ongesteld wordt.

Bij de meeste vrouwen beginnen ze ergens tussen hun 40e en 45e, en juist omdat je nog menstrueert, worden ze vaak niet herkend door jezelf of zelfs door een zorgverlener. Wist je dat een kwart van de vrouwen ernstige overgangsklachten ervaart?

Vraag je je af, rond of na je 40ste, of jouw klachten hierbij passen, dan helpt dit artikel je om die signalen beter te herkennen en te plaatsen.

Je leest vanaf welke leeftijd pre-overgangsklachten beginnen, waarom ze zo vaak gemist worden, hoe lang ze kunnen duren en wat je eraan kunt doen, zodat je sneller begrijpt wat er speelt en er beter mee om kunt gaan.

In het kort

• Pre-overgangsklachten horen bij de perimenopauze: de fase vóór je laatste menstruatie.

• De meeste vrouwen merken de eerste signalen tussen hun 40e en 45e. Eerder kan ook.

• Je menstruatie kan gewoon doorgaan. Dat is precies waarom deze fase zo vaak wordt gemist.

• De hele overgang duurt gemiddeld vier tot zeven jaar, bij sommige vrouwen langer.

• Je hoeft die jaren niet af te wachten.

Wat zijn pre-overgangsklachten en hormonale veranderingen?

De overgang is geen moment, maar een periode. Die begint jaren voordat je laatste menstruatie komt.

In die eerste fase, de perimenopauze, gaan je hormonen schommelen. Het gaat daarbij om oestrogeen en progesteron, die samen je menstruatiecyclus reguleren. Door die hormonale veranderingen voel je je de ene maand prima, terwijl de volgende maand alles te veel is. De productie van oestrogeen neemt bovendien af naarmate de voorraad eicellen kleiner wordt.

Dat grillige is nou juist het lastige. Bij een klacht die er elke dag is, ga je naar de dokter. Bij een klacht die komt en gaat, denk je: het zal wel druk zijn geweest.

De pre-overgang is de periode vóór de menopauze genoemd wordt. Die menopauze staat pas achteraf vast: de overgang is pas voorbij na één jaar zonder menstruatie, en alles daarvoor is de aanloop waarin de meeste klachten zitten.

Overgangsklachten en leeftijd: wanneer begint de vroege overgang?

De meeste vrouwen merken de eerste overgangsklachten tussen hun 40e en 45e. De menopauze zelf valt gemiddeld rond je 51e. Een onregelmatige menstruatie is vaak een van de eerste symptomen dat de overgang begint.

Rond je 40e is de kans dus reëel dat wat je voelt met je hormonen te maken heeft, ook al lijkt 40 jong. Veel vrouwen die bij mij komen zijn verbaasd als ze horen dat het begin van de overgang al jaren vóór de menopauze kan liggen, nog voordat echt duidelijk voelt dat de overgang komt.

Vroege of vervroegde overgangsklachten (vroege perimenopauze)

Bij een deel van de vrouwen begint het eerder, soms al op jonge leeftijd en voor hun 40e, waarbij onregelmatige menstruatie vaak het eerste teken is en opvliegers ook kunnen voorkomen.

Dat kan te maken hebben met erfelijkheid, met een operatie waarbij de eierstokken of de baarmoeder zijn verwijderd, of met een behandeling zoals chemotherapie; een vroege overgang kan bovendien gevolgen hebben voor je botten. Roken vervroegt het gemiddeld ook.

Kom je vroeg in de overgang, laat dat dan even bij je huisarts checken. Niet omdat er iets mis is, maar omdat het goed is om te weten waar je staat.

Beginnende overgangsklachten herkennen: 10 signalen (eerste symptomen)

Overgangsklachten zijn veel breder dan opvliegers alleen: dit zijn typische overgangsklachten en andere klachten die vrouwen ervaren tijdens de overgang. Wist je dat ongeveer 33% van de vrouwen ernstige overgangsklachten heeft?

10 pre-overgangsklachten:

1. je cyclus verandert: onregelmatige of meer frequente menstruatie is vaak het eerste signaal, met kortere, langere, heftigere of onvoorspelbare bloedingen

2. je slaapt slechter, of je wordt rond drie uur 's nachts wakker en komt niet meer weg, bijvoorbeeld door opvliegers of emotionele stress

3. je bent moe op een manier die niet overgaat van een weekend uitrusten, en soms merk je ook concentratieproblemen

4. je hebt een korter lontje dan je van jezelf kent; stemmingswisselingen en prikkelbaarheid komen vaak voor.

5. je huilt om dingen waar je normaal niet om huilt

6. je vergeet woorden, namen en afspraken en schrikt daarvan

7. je hart bonkt zonder aanleiding, of je voelt je onrustig van binnen

8. opvliegers of nachtelijk zweten, waarbij opvliegers plotselinge golven van hitte zijn met soms een rood gezicht. 80% van de vrouwen ervaart opvliegers tijdens de overgang.

9. gewrichtsklachten hoofdpijn komt vaak neer op zeurende spieren of gewrichten en hoofdpijn die vaker terugkomt

10. je herkent jezelf niet helemaal meer, door psychische klachten én lichamelijke klachten

11. vaginale droogheid of een droge schede, soms met een branderig gevoel.

Ze zijn er zelden allemaal tegelijk. Vaak zijn het er drie of vier, en juist die combinatie is het signaal. Sommige vrouwen krijgen klachten vooral geleidelijk, met hormonale veranderingen die per persoon verschillen.

Waarom deze fase zo vaak wordt gemist

Vrijwel elke vrouw die bij mij komt zegt hetzelfde: "ik dacht dat ik gewoon moe was of overspannen werd."

Dat komt door de manier waarop we naar de overgang kijken. De meeste mensen denken aan een vrouw van 50 met opvliegers, die geen menstruatie meer heeft.

Herken je jezelf daar niet in, dan zoek je de oorzaak ergens anders. Bij je werk, bij je relatie, bij jezelf. Soms hebben klachten ook een andere oorzaak, waardoor het extra verwarrend kan zijn.

Daar komt bij dat de klachten die het meest ingrijpen niet de opvallendste zijn. Slecht slapen, prikkelbaar zijn en het gevoel dat je jezelf kwijtraakt zie je aan de buitenkant niet. Juist hormonale veranderingen en schommelingen kunnen zowel lichamelijke als emotionele veranderingen geven.

In de perimenopauze komen ook angstgevoelens zonder duidelijke oorzaak voor, en juist herkenning waardoor vrouwen sneller verband leggen, helpt om die signalen serieuzer te nemen.

En eerlijk: ook binnen de zorg wordt deze fase nog vaak gemist. Bloedwaarden schommelen in deze periode zo sterk dat één meting weinig zegt, dus een test geeft niet altijd uitsluitsel. De klachten en je leeftijd zeggen vaak meer.

Hoe lang duren overgangsklachten?

Gemiddeld duurt de hele periode 4 tot 7 jaar. Bij sommige vrouwen is het korter, bij anderen houden bepaalde klachten langer aan, soms tot ver na de menopauze.

Die spreiding is groot, en dat is voor veel vrouwen het meest ontmoedigende antwoord. Vandaar dat ik er meestal een andere vraag naast leg: hoe wil je die jaren doorkomen?

Want dat je in de overgang zit, kun je niet veranderen. Hoeveel het je kost wél.

Wat kun je doen tegen pre-overgangsklachten?

Je hoeft niet te wachten tot het erger wordt.

Houd om te beginnen een paar weken bij wat je merkt en wanneer. Datum, klacht, hoe zwaar het was, waar je in je cyclus zat. Dat klinkt saai en het levert veel op: je ziet patronen die je in je hoofd niet ziet, en je hebt iets concreets voor je huisarts.

Kijk daarnaast eerlijk naar wat je op dit moment draagt. Werk, kinderen, ouders die hulp nodig hebben, alles wat vanzelfsprekend bij jou terechtkomt. In deze fase heb je minder reserve dan een paar jaar geleden. Dezelfde belasting voelt daardoor zwaarder, en dat betekent niet dat jij het minder goed doet.

En let op signalen die verder gaan dan vermoeidheid: somberheid die blijft hangen, onrust die je dag bepaalt, of het gevoel dat je jezelf niet meer herkent. Daar valt wel iets aan te doen, ook nu al.

Twijfel je of dit de overgang is?

Dan is dat precies het gesprek dat we voeren. In een gratis kennismakingsgesprek bespreek je kort wat je merkt en denk ik met je mee. Daarna beslis jij of en hoe je verder wilt. Ik werk in mijn praktijk in Leerdam en online.

Veelgestelde vragen

Kun je overgangsklachten hebben bij een onregelmatige menstruatie?

Ja, en dat is zelfs het meest voorkomende beeld in de eerste jaren. Je hormonen schommelen al terwijl je cyclus doorloopt. Vaak verandert die cyclus wel: korter, langer of onregelmatiger.

Vanaf welke leeftijd beginnen overgangsklachten en wanneer is de laatste menstruatie?

Bij de meeste vrouwen tussen hun 40e en 45e. De menopauze valt gemiddeld rond je 51e. Eerder beginnen kan, zeker na een operatie of bij erfelijke aanleg.

Kun je laten testen of je in de overgang zit?

Er bestaan bloedtesten, maar je hormoonwaarden schommelen in deze fase zo sterk dat één meting weinig zegt. De hypofyse, een kleine klier onder de hersenen, maakt onder meer follikel stimulerend hormoon, dat de groei van eicellen in de eierstokken stimuleert, en luteïniserend hormoon als onderdeel van diezelfde hormonale regeling; tegelijk neemt met het ouder worden ook de voorraad eicellen af. Je klachten en je leeftijd geven meestal een beter beeld. Bespreek het met je huisarts als je twijfelt.

Hoe lang duren pre-overgangsklachten?

De fase vóór je laatste menstruatie duurt bij de meeste vrouwen een paar jaar. De hele overgang neemt gemiddeld vier tot zeven jaar in beslag, al kan de overgang soms 5 tot 10 jaar klachten veroorzaken.

Zijn stemmingswisselingen ook een overgangsklacht?

Ja, en het is een van de meest onderschatte. Prikkelbaarheid, huilbuien, boosheid en innerlijke onrust horen bij deze fase. Ze worden alleen zelden als overgangsklacht herkend, ook door jezelf niet.