Overgangsklachten behandelen: wat kun je doen en wanneer zoek je hulp?
Overgangsklachten behandelen begint niet bij een middel, maar bij de vraag waarom jouw lijf er nu doorheen zakt. Twee vrouwen met dezelfde hormoonschommelingen hebben lang niet dezelfde klachten. Dat verschil zit in wat je al jaren draagt.
In dit artikel lees je wat je kunt doen bij overgangsklachten, waarom de ene vrouw er zoveel meer last van heeft dan de andere en wanneer het tijd is om hulp te zoeken. Ik ben Arlette Berkouwer, psychosociaal therapeut in Leerdam.
In het kort
- Overgangsklachten verminderen lukt zelden met één ding. Het gaat om de optelsom van wat er op je bord ligt.
- De overgang veroorzaakt niet al je klachten. Hij haalt de rek eruit, waardoor wat er al speelde ineens voelbaar wordt.
- Wil je weten wat er hormonaal gebeurt of overweeg je medicatie of hormoontherapie, dan is je huisarts het adres.
- Ik werk aan de andere kant: aan draagkracht, aan je zenuwstelsel en aan wat er onder je klachten ligt.
- Een gratis kennismakingsgesprek kost je een half uur en verplicht je tot niets.
Wat zijn overgangsklachten en hormonale veranderingen?
De overgang begint meestal geleidelijk en duurt gemiddeld 7 tot 10 jaar, waarbij hormonale veranderingen de oorzaak zijn van typische overgangsklachten. Denk bijvoorbeeld aan opvliegers, deze kunnen 10 tot 20 keer per dag voorkomen.
In deze fase maken de eierstokken steeds minder vrouwelijke hormonen aan, vooral oestrogeen en progesteron, waardoor de overgang soms onvoorspelbaar verloopt.
Deze fase wordt ook de periode rond de menopauze genoemd; die wordt pas vastgesteld na 12 maanden zonder menstruatie en hangt samen met de laatste menstruatie.
Waarom de ene vrouw meer last heeft tijdens de overgang dan een ander?
Je hoort vaak dat overgangsklachten hormonaal zijn en dat je het maar moet uitzitten. Dat eerste klopt deels: naast hormonen kan ook stress klachten uitlokken of verergeren. Dat tweede vind ik geen antwoord.
Kijk naar wat er meestal tegelijk speelt rond je 45e. Pubers in huis. Ouders die ouder worden en hulp nodig hebben. Een baan waarin je al jaren de betrouwbare bent. Een relatie die op de automatische piloot draait. En jij bent degene die alles draaiende houdt.
Zolang je systeem het aankan, red je dat. De overgang haalt precies die reserve weg. Je slaapt slechter, je bent sneller op, je incasseert minder. Denk aan opvliegers, nachtelijk zweten, stemmingswisselingen en prikkelbaarheid tijdens de overgang. En dan blijkt hoeveel veranderingen je eigenlijk al aan het dragen was.
Dat is geen zwakte. Dat is een rekensom die niet meer uitkomt. Stressreductie kan helpen om met zulke klachten om te gaan.
Wat te doen bij overgangsklachten: waar ik begin
Bij mij begint het niet met een lijstje adviezen. Het begint met kijken waar de belasting zit, en wat jij nog aan kunt.
Kijk eerst naar je draagkracht
De vraag is niet alleen wat je klachten zijn, maar wat er van je wordt gevraagd. Hoeveel mensen zijn afhankelijk van jou op een dag? Wanneer heb je voor het laatst iets gedaan waar niemand iets aan had behalve jij?
Bij vrijwel elke vrouw die hiermee komt, blijkt de belasting hoger dan ze zelf dacht. Niet omdat het te veel is, maar omdat ze nooit heeft geteld. Je leefstijl speelt daarbij ook mee: elke dag minstens een half uur matig intensief bewegen kan overgangsklachten verlichten, en gezond en anders eten is tijdens de overgang belangrijk voor herstel en belastbaarheid.
Kijk naar wat er onder ligt
Dit is het deel dat vaak wordt overgeslagen. Veel vrouwen merken in de overgang dat er dingen bovenkomen waar ze allang klaar mee dachten te zijn. Een nare periode op werk. Een verlies. Iets uit hun jeugd.
Niet alle klachten horen automatisch bij de overgang; sommige kunnen een andere oorzaak hebben, en ook atypische klachten moet je serieus nemen.
Dat is geen toeval. Zolang je zenuwstelsel genoeg reserve had, kon je het wegzetten. Nu lukt dat niet meer, en dus komt het naar boven. Vervelend, maar ook een kans: dit is precies het moment waarop het wél verwerkt kan worden.
Kijk naar je zenuwstelsel
Veel klachten in de overgang zijn eigenlijk stressklachten die harder aankomen. Hartkloppingen, een kort lontje, slecht slapen, dat gejaagde gevoel zonder aanwijsbare reden.
Zolang je lichaam in de overlevingsstand staat, help je het niet met nog meer moeten. Dan is de eerste stap rust, en pas daarna de rest.
Overgangsklachten verminderen zonder jezelf weg te cijferen
De adviezen die je overal leest zijn niet fout. Beter slapen, minder alcohol, anders eten, meer bewegen, en elke dag minstens een half uur matig intensief bewegen helpt allemaal in je dagelijks leven.
Alleen: als je al jaren als laatste aan de beurt bent, is nog een lijstje met dingen die je moet doen precies wat je niet nodig hebt. Sommige vrouwen hebben minder last van opvliegers als ze regelmatig bewegen. Dan wordt je gezondheid het zoveelste project waarin je tekortschiet.
Wat wel werkt is beginnen bij één ding dat ruimte oplevert in plaats van kost. Meestal is dat iets teruggeven. Een taak, een verwachting, een rol die niet meer van jou hoeft te zijn.
Dat is ongemakkelijk. Vrouwen die altijd voor anderen klaarstonden, vinden dit het moeilijkste onderdeel. En het is wel het onderdeel dat het meeste oplevert. Alcohol, cafeïne en pittig voedsel kunnen klachten triggeren, en koffie en thee beperken kan helpen.
Wanneer je bij je huisarts moet zijn
Ik ben geen arts en ik doe niet alsof. Ga naar je huisarts bij:
- ongewoon of hevig bloedverlies, of bloedverlies na de menopauze
- klachten die je dagelijks functioneren echt in de weg zitten
- vragen over hormoontherapie of medicatie, want hormoontherapie kan overgangsklachten verlichten en niet-hormonale middelen zoals clonidine of antidepressiva worden soms ingezet om opvliegers te verminderen
- vaginale klachten, zoals vaginale droogheid of pijn bij het vrijen; behandeling loopt vaak via zetpillen of crèmes
- twijfel of het de overgang is of iets anders, zoals je schildklier,
Hormonen kunnen ook bijwerkingen geven, zoals pijnlijke borsten.
Ik werk naast je huisarts en je gynaecoloog, nooit in plaats daarvan.
Hulp bij overgangsklachten: hoe ik werk
Ik werk niet met losse sessies waarin we even wat bijschaven. Dat heeft in mijn ervaring te weinig effect bij klachten die al jaren opbouwen.
Een kwart van de vrouwen ervaart zulke verstorende overgangsklachten dat extra hulp heel logisch is.
We beginnen met een gratis kennismakingsgesprek. Je vertelt kort wat er speelt en we voelen allebei of het klikt. Daarna kijken we welk traject past. Praten met andere vrouwen in de overgang kan ook helpen om klachten beter te begrijpen.
In de eerste periode gaat het over rust en stabiliteit. Waar staat je systeem, wat heb je nu nodig, wat kan er van je bord af. Voor sommige vrouwen zetten die klachten ook het dagelijks functioneren of werken onder druk; bijna 40% van de vrouwen tussen 40 en 60 jaar kan daardoor niet werken. Pas als je daar steviger staat, gaan we naar wat eronder ligt.
Blijkt daar een oude ervaring te liggen die nog lading heeft, dan zet ik EMDR in. Dat is een therapie die de emotionele lading van een herinnering vermindert, zodat je lichaam niet meer reageert alsof het nu gebeurt. Vaak wordt de overgang daarna een stuk draaglijker, simpelweg omdat er minder tegelijk speelt.
Wat ik niet doe: je vertellen dat je ermee moet leren leven.
Klaar om te kijken wat er voor jou mogelijk is?
Plan een gratis kennismakingsgesprek. Je vertelt kort je verhaal, ik denk mee, en daarna beslis jij of en hoe je verder wilt. Ik werk in mijn praktijk in Leerdam en online. Geen wachtlijst, geen standaardtraject.
Veelgestelde vragen
Wat helpt het beste tegen overgangsklachten en nachtelijk zweten?
Er is geen middel dat bij iedereen werkt, en iedereen die dat belooft verkoopt je iets. Wat het meeste verschil maakt is de verhouding tussen wat je draagt en wat je aankunt. Verlaag de belasting of vergroot de draagkracht, en de klachten worden merkbaar minder. Dat is minder snel dan een pil en het houdt wel langer stand.
Hoe lang duurt het voordat ik verschil merk?
De meeste vrouwen merken in de eerste weken al dat er lucht komt, simpelweg doordat er iemand meekijkt en er dingen van hun bord af gaan. Het echte verschil, waarbij je merkt dat je anders reageert, kost meestal een paar maanden. De gevolgen van minder hormonen kunnen ook op de langere termijn merkbaar zijn, waardoor herstel tijd vraagt.
Kan ik dit combineren met behandeling van mijn huisarts?
Ja. Ik werk altijd naast je arts, nooit in plaats daarvan, en dat is ook belangrijk als je vragen hebt over hart en vaatziekten of andere medische risico’s rond de overgang, zoals de invloed van hormonen op het hart en de bloedvaten. Gebruik je medicatie en wil je daarmee stoppen of minderen, dan gaat dat altijd in overleg met de arts die het heeft voorgeschreven.
Ik heb al van alles geprobeerd. Waarom zou dit anders zijn?
Omdat eerdere hulp vaak stopte bij inzicht. Je snapt inmiddels precies waar het vandaan komt, en toch verandert er niets. Dat komt doordat je lichaam nog in de overlevingsstand staat. Daar begin ik, en pas daarna kijken we naar de rest.
Is de overgang niet gewoon iets wat je moet uitzitten?
Uitzitten kan, maar het is niet je enige optie. Deze fase duurt gemiddeld jaren, en sommige vrouwen komen in de overgang eerder dan verwacht. Dat is te lang om af te wachten terwijl je jezelf kwijtraakt. Ongeveer één op de honderd vrouwen komt al voor hun 40ste in de overgang.
