Je moeder belt of je morgen mee kunt naar het ziekenhuis. Je zoon appt dat zijn fiets kapot is. Een collega vraagt of jij die presentatie wilt overnemen, want jij bent daar zo goed in. Je zegt drie keer ja. Pas in de auto merk je dat je eigen afspraak nu weer niet doorgaat.
Niemand heeft je gedwongen. Je wilde helpen. En dat kun je ook, daar ligt het niet aan. Jij houdt het overzicht, ziet wat er nodig is en regelt het al voordat iemand het vraagt. Misschien noem je jezelf een people pleaser. Altijd klaarstaan voor anderen is zo gewoon geworden dat je niet eens meer merkt wat het jou kost.
Maar ergens onderweg ben je vergeten dat jij ook in dat water ligt. Je houdt iedereen boven. Wie houdt jou eigenlijk vast?
People pleaser zijn voelt als sterk zijn. Tot het niet meer gaat.
Altijd klaarstaan voor anderen begint zelden als probleem. Het begint als kwaliteit. Je bent betrouwbaar, zorgzaam en praktisch. Mensen weten dat ze op je kunnen rekenen. Dat geeft je een plek.
Het lastige is dat die plek vaak maar één richting kent. Jij geeft, de ander ontvangt. Heb jij een keer iets nodig, dan voelt vragen ongemakkelijk. Je wilt niemand tot last zijn. Dus je bijt door.
Lange tijd gaat dat goed. Tot je merkt dat je prikkelbaar wordt van een simpel verzoek. Dat je 's avonds op de bank zit en niets meer voelt behalve moeheid. Of dat je ineens in tranen bent om iets kleins en zelf niet snapt waarom.
Dat is geen zwakte. Het is een signaal dat de balans al een tijd scheef ligt.
Je zegt ja voordat je hebt nagedacht. Zo werkt people pleasen.
Let eens op het moment waarop iemand je iets vraagt. Vaak is je antwoord er al voordat je hebt gecheckt of je het wilt of kunt. Ja, natuurlijk. Komt goed. Geen probleem.
Die snelheid zegt iets. Een bewuste keuze kost even tijd: je kijkt in je agenda en voelt hoeveel energie je nog hebt. Een automatische reactie slaat dat over. Die is gericht op één ding: de spanning van de vraag zo snel mogelijk laten verdwijnen.
Want wat gebeurt er als je wél even wacht? Misschien voel je onrust of schuld. De gedachte dat de ander teleurgesteld raakt. Of dat je egoïstisch bent. Dat gevoel is zo onprettig dat ja zeggen makkelijker voelt dan het verdragen.
Zo'n reactie komt ergens vandaan. Misschien was jij vroeger het kind dat het thuis rustig hield. Dat aanvoelde wanneer de sfeer omsloeg. Dat leerde: als het goed gaat met de ander, is het veilig voor mij. Dat was toen slim. Nu kost het je je energie.
Wat onderzoek zegt over zorgen voor anderen
47%
van de dochters met een ouder van 80 jaar of ouder geeft mantelzorg. Bij zonen is dat ongeveer een kwart.
Geen verklaring voor jouw patroon
Deze cijfers gaan over zorg voor ouders. Ze zeggen niets over waarom jij moeilijk nee zegt.
Cijfers uit de Gezondheidsmonitor 2022 van GGD'en, CBS en RIVM. Dit is geen diagnose.
Je zorgt goed voor iedereen. Behalve voor jezelf.
Vraag een vrouw die altijd klaarstaat wat haar kinderen nodig hebben, en ze weet het meteen. Vraag haar wat zíj nodig heeft, en het blijft even stil.
Dat is niet vreemd. Als je jarenlang je aandacht naar buiten richt, raak je het contact met je eigen signalen kwijt. Moeheid, irritatie, verdriet: je merkt ze pas als ze heel hard roepen. En dan nog duw je ze weg, want er moet eerst nog iets gebeuren.
In de overgang kan dit extra schuren. Je lichaam verandert, je slaapt misschien slechter en je hebt minder rek. Wat je vroeger nog net trok, lukt nu niet meer. Neem lichamelijke en emotionele klachten serieus en bespreek ze waar nodig met je huisarts. Maar kijk ook eerlijk naar wat je allemaal op je neemt. Soms kun jij niet minder aan. Soms is het gewoon te veel.
Wie iedereen boven water houdt, mag zelf ook een reddingsboei pakken.
De Reactiebreker (EMDR)
Je weet hoe het moet. En toch reageer je weer automatisch.
Met EMDR pakken we de oude reactie aan die onder je ja, je schrik of je kortsluiting zit. Niet eromheen praten, maar eraan werken.
Stoppen met people pleasen: vier stappen om weer boven water te komen
1
Merk het moment van je ja op
Kies één situatie van de afgelopen week waarin je iets toezegde wat je eigenlijk niet wilde. Wie vroeg het? Wat werd er precies gevraagd? Hoe snel kwam jouw antwoord?
Schrijf het op zoals het gebeurde, zonder oordeel. "Mijn zus vroeg of ik zaterdag kon oppassen en ik zei meteen ja" is bruikbaarder dan "ik laat altijd over me heen lopen".
Je hoeft nog niets te veranderen. Eerst zien wat er gebeurt.
2
Voel wat je wilde vermijden
Ga terug naar dat moment. Wat had je gevoeld als je had gezegd dat je erover na wilde denken? Schuld, spanning in je buik, angst voor een stilte aan de andere kant?
Vaak laat niet de vraag zelf je ja zeggen, maar het gevoel dat je wilt ontwijken. Geef je dat gevoel een naam, dan wordt het minder groot.
3
Bouw een pauze in
Je hoeft niet meteen nee te leren zeggen. Begin met een pauze. Een zin als "ik kijk even in mijn agenda en laat het je vanavond weten" geeft je ruimte om te voelen wat je wilt.
Merk op wat die pauze met je doet. Word je onrustig? Dat mag. De ander kan best een paar uur wachten. Kijk achteraf wat er werkelijk gebeurde, in plaats van wat je vreesde.
4
Kijk of het patroon ouder is dan vandaag
Leg een paar van die momenten naast elkaar. Komt de reactie vooral op bij bepaalde mensen? Bij je moeder, je partner of je leidinggevende? Voelt het als iets van vroeger?
Is je reactie heftiger dan de situatie vraagt en kom je er met inzicht alleen niet uit? Dan kan het helpen om passende hulp te zoeken en dit samen te onderzoeken.
EMDR is geen trucje om nee te leren zeggen
EMDR wordt gebruikt bij klachten die samenhangen met ingrijpende of belastende herinneringen. Soms zit onder het people pleasen zo'n herinnering: een moment waarop je leerde dat jouw behoeften er niet toe deden, of dat het onveilig was om iemand teleur te stellen.
Of deze behandeling bij jou past, vraagt een zorgvuldige beoordeling. Moeilijk nee zeggen is op zichzelf geen reden om voor EMDR te kiezen. Het gaat om jouw klachten, de herinneringen die ermee kunnen samenhangen en welke aanpak passend is. Bespreek dat met een gekwalificeerde behandelaar.
Ook als EMDR niet passend blijkt, is het zinvol om naar je automatische reacties te kijken. Er is meer dan één manier om verder te komen.
Je hoeft niet te stoppen met helpen. Wel met verzuipen.
Zorgzaam zijn is een mooie eigenschap. Die hoef je niet in te leveren. Maar een reddingsboei die zelf onder water ligt, houdt niemand meer boven.
Begin klein. Eén vraag waarop je niet meteen ja zegt. Eén uur in je agenda dat van jou is. En kijk wat er gebeurt als jij ook eens op de eerste plek staat.
