Is EMDR zwaar? Alles over belasting, bijwerkingen en wat je kunt verwachten

Ja, EMDR kan zwaar zijn. Eerlijk is eerlijk. Je gaat gericht terug naar het pijnlijk moment van een nare herinnering, en dat voelt intens. Maar zwaar is niet hetzelfde als gevaarlijk. Die intensiteit is meestal tijdelijk en precies het mechanisme waardoor trauma goed verwerkt wordt.

Hieronder lees je wat je kunt verwachten tijdens en na een EMDR sessie, welke klachten normaal zijn en wanneer je beter even contact opneemt met je behandelaar. Ik werk inmiddels 13 jaar als EMDR-therapeut in mijn praktijk in Leerdam.

Belangrijkste punten

• EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Het is een effectieve therapie die de emotionele lading van traumatische herinneringen vermindert door je werkgeheugen te belasten.
• Een eerste EMDR sessie kan erg heftig zijn. EMDR sessie vermoeidheid, hoofdpijn, concentratieproblemen en een vol hoofd zijn veelvoorkomende, volkomen normaal reacties die meestal binnen drie dagen afnemen.
• Soms verergeren klachten tijdelijk na een EMDR sessie. Dat is vaak juist een teken dat de verwerking op gang is.
• De meeste lichamelijke klachten verdwijnen binnen vijf dagen. Houden ze langer aan, dan bespreek je dat met je behandelaar.
• De duur van EMDR-behandeling varieert per persoon. Meestal zijn er 2 tot 7 EMDR sessies nodig voordat je verschil merkt.

Wat is EMDR therapie precies en waarom voelt het soms zo zwaar?

EMDR is een intensieve, gerichte traumabehandeling. De afkorting verwijst naar eye movement desensitization and reprocessing, vrij vertaald: desensitisatie en herverwerking door middel van oogbewegingen. Tijdens EMDR maak je oogbewegingen onder begeleiding van een therapeut, terwijl je tegelijkertijd een nare herinnering ophaalt.

Die afleidende stimulus, of dat nu oogbewegingen, tikjes of klikjes zijn, belast je werkgeheugen. Daardoor wordt de herinnering minder scherp en verliest die haar emotionele lading. EMDR helpt zo bij het verwerken van traumatische ervaringen zoals een ongeluk, geweld, misbruik of overlijden.

De therapie gaat er bewust op in

Ik vraag je om terug te gaan naar het pijnlijkste stukje van een schokkende gebeurtenis of heftige gebeurtenis. Dat is precies waar je normaal gesproken omheen loopt. Dus ja, dat voelt zwaar. En nee, zwaar is niet hetzelfde als gevaarlijk.

Bij een erkende therapeut wordt steeds gekeken in welk tempo jij verder kunt. Wie een behandeling ondergaat, weet immers niet vooraf hoe het valt, en het kan grote impact hebben. Daarom stem ik het tempo elke sessie opnieuw op je af.

Volgens onderzoek naar de werkgeheugenhypothese verklaart juist die dubbele belasting waarom EMDR werkt: doordat herinnering en taak tegelijk om aandacht vragen, vermindert de levendigheid van bijbehorende beelden en gevoelens.

Waarom kan een EMDR sessie zo intens en vermoeiend zijn?

Veel cliënten zijn na hun eerste EMDR sessie verrast door hoe moe of leeg ze zich voelen. Dat is niet vreemd.

Bij mij duurt een sessie 60 tot 90 minuten, waarvan het EMDR-gedeelte zelf 30 tot 40 minuten duurt. In die tijd ben je geconcentreerd bezig met pijnlijke beelden, gedachten en gevoelens, terwijl ik je herhaaldelijk vraag wat je nu merkt in je lichaam en je gedachten.

De intensiteit van EMDR zit vooral in:

• de herbeleving van intense emoties: angst, schaamte, boosheid, machteloosheid
• de geestelijke inspanning van het vasthouden van een herinnering én het uitvoeren van een taak
• het voortdurend schakelen tussen toen (de traumatische gebeurtenis) en nu (de afleidende stimulus in de sessie)

Welke emoties er kunnen loskomen

Tijdens EMDR kunnen verschillende emoties zoals angst, verdriet en opluchting naar boven komen. Iedereen beleeft EMDR anders; ervaringen kunnen variëren. EMDR kan heftige emoties oproepen die je in eerste instantie niet verwacht. Soms heftige emoties over iets waarvan je dacht dat het allang klaar was.

Hoelang die zwaarte meestal duurt

Die zwaarte wordt vooral in de eerste twee tot drie EMDR behandelingen ervaren. Een EMDR-behandeling wordt door de meeste mensen als intensief ervaren, en tegelijk als kort. Daarna merken veel mensen meer afstand tot hun trauma en vinden zij het minder zwaar worden.

Lichamelijke klachten tijdens en na EMDR: wat is normaal en wanneer opletten?

EMDR werkt op je brein, maar je merkt het vaak zowel lichamelijk als mentaal. Lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, zware benen, trillende armen of benen, buikpijn kunnen optreden tijdens en na EMDR. Dit gaat heel snel weer voorbij.

Veelvoorkomende reacties op EMDR zijn:

• vermoeidheid, soms zo erg dat je het liefst meteen wilt slapen
• hoofdpijn of langdurige hoofdpijn, een vol hoofd
• tijdelijk slechter slapen of juist heel veel slapen
• gespannen spieren in nek, schouders of rug
• buikpijn
• emotioneler of opgelucht
• tijdelijk minder concentratie of prikkelgevoeligheid

Lichamelijke klachten komen gelukkig niet vaak voor na EMDR, en als ze optreden zijn ze in de regel licht tot matig. De meeste lichamelijke klachten verdwijnen binnen 5 dagen.

Psychische klachten zoals angst, herbelevingen of onrust kunnen zich via het lichaam uiten, en de EMDR behandeling kan dit verwerkingsproces tijdelijk versterken.

Meld nieuwe of ergere klachten altijd bij je behandelaar

Als je na de behandeling lichamelijke klachten krijgt die niet wegtrekken, laat het dan weten. Bespreek klachten altijd, ook als je denkt dat het er wel bij hoort. Neem in elk geval contact op als:

• de klachten langer dan een week aanhouden
• een EMDR sessie klachten geeft die daarna sterk toenemen
• de klachten waarvoor je wordt behandeld verergeren in plaats van afnemen
• er twijfel is of de klachten waarvoor je in behandeling bent wel bij EMDR horen

Verergering van klachten na EMDR: hoort dat erbij?

Sommige mensen voelen zich de eerste dagen slechter: meer nachtmerries, sterke emoties, meer spanning of verdriet. Na een EMDR-sessie kunnen klachten tijdelijk verergeren doordat EMDR onverwerkte herinneringen losmaakt.

Oude emoties, beelden en nieuwe gedachten worden actiever. Na een EMDR-sessie kunnen angstige gevoelens tot drie dagen aanhouden. De verwerking van emoties kan doorgaan na de sessie, en dat is vaak juist een teken dat je systeem aan het werk is. Heftige emoties kunnen tijdelijk verergeren na een EMDR sessie, maar als klachten daarna geleidelijk afnemen is dat volkomen normaal.

Noteer veranderingen in een kort dagboekje: datum, klachten, intensiteit. Dan hebben we in de volgende sessie iets concreets om op te sturen. Neem eerder contact op bij extreme paniek of als je je dagelijks leven bijna niet meer redt. Denk je aan zelfdoding, bel dan direct je huisarts of 113 (0800-0113).

Moe na een EMDR sessie: hoe ga je met die vermoeidheid om?

Vermoeidheid na een EMDR sessie is normaal en tijdelijk, vergelijkbaar met de uitputting na een intens examen of een indringend gesprek. Je hebt geestelijke inspanning geleverd, ook al zat je stil op een stoel. Vermoeidheid na een EMDR-sessie is volkomen normaal.

Praktische tips voor de uren erna

• plan geen drukke afspraken direct na de behandeling
• zorg voor rust: thuis op de bank, een rustige wandeling, een warme douche
• vermijd zware beslissingen of ingewikkeld werk direct na een sessie

Slaap speelt een belangrijke rol: tijdens slaap en dromen verwerkt je brein de prikkels van de EMDR sessie. Leg één of twee dingen klaar die helpen ontprikkelen, zoals een boek, rustige muziek, yoga of schrijven. Dan hoef je niet meer na te denken als je moe thuiskomt.

Extreme of langdurige uitputting, langer dan een week, bespreek je met je behandelaar zodat we de intensiteit kunnen bijstellen.

Is EMDR geschikt voor mij of is het te zwaar?

Veel vrouwen twijfelen daarover. Werkt EMDR wel voor mij? Is het niet te zwaar voor complexe problemen?

In de intake kijk ik altijd of EMDR geschikt is: om wat voor trauma gaat het, een eenmalige gebeurtenis of iets wat jaren duurde, hoe is je huidige draagkracht, en spelen er andere klachten zoals depressie, dissociatie of psychische problemen. Soms is eerst een stabiliserende behandeling nodig voordat we met EMDR starten.

Zo doseren we de behandeling

Een goede therapeut zorgt voor een veilige en geleidelijke verwerking. De EMDR behandeling kan gedoseerd worden:

• kortere sets doen
• vaker pauzeren
• lichtere herinneringen als eerste kiezen
• EMDR combineren met gesprekstherapie

Hoeveel EMDR sessies heb je nodig?

De duur van EMDR-behandeling varieert per persoon, maar de meeste mensen merken na 2 tot 7 sessies verbetering. Meestal zijn er 2 tot 7 EMDR sessies nodig. Resultaat van EMDR kan dus na enkele sessies merkbaar zijn, ook als je er met knikkende knieën aan begon.

Voor welke klachten werkt een EMDR behandeling?

EMDR therapie wordt vaak ingezet bij:

• PTSS na een ongeluk, overval, geweld of seksueel misbruik. EMDR kan helpen bij trauma's zoals seksueel misbruik en verkeersongelukken
• trauma na medische ingrepen of een opname
• rouw en verlieservaringen die blijven hangen
• laag zelfbeeld door pesterijen of langdurige emotionele verwaarlozing.

EMDR is geschikt voor enkelvoudige en complexe trauma's, en ook bij angststoornissen, somberheid of schaamteklachten die terug te voeren zijn op specifieke traumatische ervaringen. EMDR is ook toepasbaar bij kinderen en jongeren. EMDR helpt bij het verwerken van zowel enkelvoudige als complexe trauma's.

Wanneer EMDR minder geschikt is

EMDR kan minder geschikt zijn als je nog midden in een onveilige situatie zit, of bij ernstige verslaving zonder stabilisatie. Werk altijd onder begeleiding van een erkende therapeut. Begin nooit zelfstandig met EMDR-oefeningen via apps of filmpjes.

Waarom ik niet meteen met EMDR begin

Je leest online steeds vaker dat je van EMDR opnieuw getraumatiseerd raakt. Het risico zit niet in EMDR zelf. Het zit in te snel beginnen, bij iemand die er nog niet stevig genoeg voor staat. Je raakt iets aan, er komt van alles los en dan moet dat wel gedragen kunnen worden.

Daarom werk ik met een traject. De eerste periode kijken we waar je staat: voel je je veilig, sta je stevig genoeg, kun je dit dragen. Pas daarna gaan we naar de trauma's toe. Dat scheelt jou een hoop onnodige zwaarte, en het geeft veel meer effect dan EMDR er even tussendoor doen.

Hoe kun je je voorbereiden zodat EMDR minder zwaar voelt?

Formele voorbereiding is meestal niet nodig, maar een paar praktische dingen helpen je om de therapie beter vol te houden:

• Plan je sessie op een moment dat je daarna ruimte hebt om te herstellen, dus niet tussen twee drukke vergaderingen door.
• Zorg dat je na de EMDR sessie veilig thuiskomt. Zelf rijden kan, maar kies bij twijfel voor het OV of iemand die met je meegaat. Je kunt je anders wiebelig voelen.

Basiszelfzorg rondom de behandeling

• een zo regelmatig mogelijk slaapritme
• voldoende eten en drinken rondom de sessie
• beperkt gebruik van alcohol of drugs, zeker op de dag van de behandeling

Afspraken die je vooraf maakt

Het kan helpen om één of twee steunpersonen in te lichten dat je EMDR krijgt, zodat zij weten dat je de dagen erna misschien emotioneler of vermoeider bent. In gesprekken komen die eventuele zorgen vanzelf op tafel. Maak vooraf met je therapeut afspraken over:

• hoe je aangeeft dat iets te zwaar wordt tijdens de sessie
• hoe jullie stoppen of doseren als het te veel is, want je mag altijd zeggen dat je wilt stoppen
• wat je doet als het na de sessie thuis erg heftig of erg zwaar aanvoelt

Na enkele EMDR-sessies ervaren veel mensen significante vermindering van klachten. Volgens onderzoek zijn de effectgroottes van EMDR bij PTSS groot. Een traject dat je halverwege afbreekt is wel een traject dat zijn effect volledig mist, dus volhouden loont.

Twijfel je of je dit aankunt?

Dan is dat precies het gesprek dat we eerst voeren. In een gratis kennismakingsgesprek bespreek je je situatie en je twijfels, en kijken we samen of EMDR nu past of dat er eerst iets anders nodig is. Je zit nergens aan vast. Ik werk in mijn praktijk in Leerdam en online.

FAQ veelgestelde vragen over hoe zwaar EMDR is

Hoelang voel je je meestal zwaar na een EMDR sessie?

De meeste mensen zijn één tot drie dagen na een sessie moe, emotioneler of prikkelbaar, en voelen zich daarna weer stabieler. Bij intensieve trauma's kunnen klachten tot ongeveer vijf dagen merkbaar zijn, maar een geleidelijke afname is normaal. Neem contact op met je therapeut als klachten na een week nog even hevig zijn of toenemen, zodat we een extra sessie of een aanpassing kunnen inplannen.

Kan EMDR je klachten blijvend erger maken?

EMDR is overwegend veilig als het wordt uitgevoerd door een goed opgeleide, erkende therapeut. EMDR kan leiden tot tijdelijke verergering van klachten, maar blijvende verslechtering is zeldzaam. Als het gebeurt, hangt het vaak samen met een tempo dat niet klopte of met te weinig nazorg. Heb je het idee dat EMDR niet goed valt of dat je klachten verergeren, zeg het dan meteen. Soms is tijdelijk stoppen of vertragen precies wat nodig is.

Is EMDR zwaarder dan gewone gesprekstherapie?

Veel mensen ervaren EMDR als intensiever, omdat je heel gericht naar het heftigste deel van de herinnering gaat. Gesprekstherapie is vaak meer geleidelijk en beschouwend, terwijl EMDR direct het emotionele geheugenspoor aanspreekt. Juist doordat EMDR zo direct gaat, is de behandeling meestal korter en concentreert de belasting zich in minder sessies.

Wat als ik bang ben om overspoeld te raken tijdens EMDR?

Die angst mag er zijn, en het is zelfs een belangrijk onderwerp tijdens de intake. Ik kan altijd vertragen, pauzeren of overstappen op stabiliserende oefeningen als het te veel wordt. Samen ontwikkelen we veiligheidsankers: een ademhalingsoefening, een rustbeeld of een stopteken. Zo blijf je binnen je draagkracht.

Werkt EMDR ook als ik het niet aankan om alles te vertellen?

EMDR vraagt niet om elk detail hardop te vertellen. Vaak is het genoeg dat je het beeld in jezelf oproept terwijl ik je begeleid. We spreken af welke woorden en details je wel en niet gebruikt, zodat jij je zo veilig mogelijk voelt. Veiligheid en vertrouwen in de therapeut zijn minstens zo belangrijk als de techniek zelf.