Wat is traumatherapie en hoe werkt het?
Je hebt iets meegemaakt. Misschien één ingrijpende gebeurtenis, misschien een reeks ervaringen die zich jarenlang opstapelden. Je weet dat het voorbij is. Maar je lijf en je hoofd doen alsof het nog steeds gebeurt.
Daar is traumatherapie voor. In dit artikel lees je wat traumatherapie precies is, welke vormen er zijn, hoe een behandeling eruitziet en wat je ervan mag verwachten.
Ik ben Arlette Berkouwer, EMDR therapeut en psychosociaal therapeut in Leerdam, en ik help al bijna twintig jaar vrouwen bij traumaverwerking.
Belangrijkste inzichten
- Traumatherapie is een verzamelnaam voor verschillende vormen van psychotherapie die gericht zijn op het verwerken van traumatische ervaringen.
- Veelgebruikte methoden zijn EMDR therapie, cognitieve gedragstherapie, exposure therapie en lichaamsgerichte therapieën.
- Een goede traumabehandeling bestaat uit drie fasen: veiligheid opbouwen, verwerken en verankeren.
- Traumaverwerking duurt vaak 3 tot 6 maanden. Complexe trauma's vragen meer tijd, soms jaren.
- Ongeveer 60% van de mensen met PTSS raakt de diagnose kwijt door traumatherapie.
Wat is traumatherapie precies?
Traumatherapie is therapie die zich richt op het verwerken van één of meer traumatische gebeurtenissen en de klachten die daardoor zijn ontstaan.
Het is geen aparte methode maar een verzamelnaam: er vallen verschillende vormen van psychotherapie onder. Een bekend voorbeeld daarvan is EMDR. Veel mensen zoeken op trauma therapie, traumabehandeling of traumaverwerking; daarmee bedoelen we hetzelfde.
Het doel is steeds hetzelfde: de emotionele lading van nare herinneringen verkleinen, zodat je zenuwstelsel leert dat het gevaar voorbij is. Begrijpen alleen is namelijk niet genoeg. Je kunt precies weten waar je klachten vandaan komen en er toch elke dag last van hebben.
Trauma ontstaat niet alleen door grote, schokkende gebeurtenissen zoals een ongeluk, seksueel geweld of het plotseling verliezen van een dierbare. Ook een reeks kleinere, heftige gebeurtenissen kan zich opstapelen: jarenlang niet gezien worden, pesten, emotionele verwaarlozing. Ook die ervaringen kun je verwerken.
Meer daarover lees je op mijn pagina over traumatherapie in Leerdam.
Wanneer heb je traumatherapie nodig?
Niet iedereen die iets heftigs meemaakt, heeft traumatherapie nodig. De meeste mensen verwerken een nare gebeurtenis op eigen kracht, met steun van de mensen om hen heen. Pas als de klachten blijven hangen en je dagelijkse leven in de weg zitten, is hulp verstandig.
Langdurige stressklachten en andere signalen
Onverwerkt trauma laat zich zien in langdurige stressklachten en psychische klachten: herbelevingen, nachtmerries, slecht slapen, negatieve gedachten over jezelf, schrikachtigheid en angst.
Daarnaast zijn er vaak lichamelijke klachten waar de huisarts niets bij vindt: spanning, vermoeidheid, hoofdpijn. Ook slaapproblemen, een kort lontje en heftige emoties die ineens opkomen zijn bekende symptomen. Vaak komen daar andere klachten bij, zoals somberheid of paniek.
Onbehandeld kan trauma leiden tot depressie, verslaving en andere psychische problemen. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat 20 tot 30% van de mensen na een ingrijpende opname op de intensive care posttraumatische stressklachten ontwikkelt.
Trauma- en PTSS-klachten kunnen leiden tot middelengebruik als manier om met spanning, angst of pijnlijke herinneringen om te gaan. Sommige mensen gaan bijvoorbeeld meer alcohol drinken om hun klachten tijdelijk te dempen.
Van acute stressstoornis tot PTSS
Direct na een heftige gebeurtenis spreken we van een acute stressstoornis als de klachten korter dan een maand duren. Houden de symptomen langer aan, dan kan er sprake zijn van een posttraumatische stressstoornis (PTSS).
Niet elke ingrijpende gebeurtenis leidt tot PTSS; dat hangt af van wat er gebeurde, hoe vaak, en hoeveel steun je daarna had. Klachten van posttraumatische stress zijn goed te behandelen, ook als ze al jaren bestaan.
Hoe werkt traumatherapie bij nare herinneringen?
Traumatherapie werkt doordat je de herinnering niet langer wegdrukt, maar er in een veilige omgeving gericht mee aan de slag gaat. Daardoor neemt de emotionele lading af en slaat je brein de herinnering opnieuw op, zonder het alarm dat eraan vastzat. De behandeling bestaat bij mij uit 3 fasen.
De behandeling begint met veiligheid
De behandeling begint met een uitgebreide intake: uitgebreide gesprekken over je klachten, je geschiedenis en wat je wilt bereiken. Daarna bouwen we eerst veiligheid en stevigheid op. We beginnen nooit zomaar bij het trauma. Pas als jij het kunt dragen, gaan we verwerken. Dat geeft veel meer effect dan er direct induiken.
De tweede fase: verwerken
In de tweede fase gaan we gericht verwerken, bijvoorbeeld met EMDR. Hoe werkt EMDR? Je haalt de traumatische herinnering op terwijl je een afleidende taak uitvoert, waardoor de spanning zakt. Vaak zijn daar maar enkele sessies per herinnering voor nodig.
Daarna: verankeren in je dagelijkse leven
Na het verwerken reageer je anders, en roept dat ook andere reacties op in je dagelijkse leven. Die nieuwe fase begeleiden we ook, zodat het herstel blijft. Gedachten en gevoelens die jarenlang vastzaten, krijgen een nieuwe plek.
Welke vormen van traumatherapie zijn er?
Er zijn verschillende vormen van traumatherapie, en er is niet één beste. Welke therapie past hangt af van jouw klachten, je draagkracht en wat je hebt meegemaakt. Dit zijn de bekendste; veel therapeuten combineren verschillende therapieën in één traject.
EMDR therapie: Eye Movement Desensitization and Reprocessing
EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing en is de bekendste en best onderzochte traumabehandeling. EMDR werkt door herinneringen aan het trauma te combineren met afleidende stimuli, zoals oogbewegingen of klikjes. Daardoor verliest de herinnering zijn lading. EMDR therapie heeft veel succes bij de behandeling van PTSS.
Wil je precies weten hoe het werkt? Lees dan mijn pagina over EMDR therapie in Leerdam.
Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Cognitieve gedragstherapie leert je de negatieve gedachten herkennen en ombuigen die door het trauma zijn ontstaan, zoals "het was mijn schuld" of "de wereld is onveilig". CGT wordt vaak gecombineerd met exposure.
Exposure therapie en narratieve exposure therapie
Bij exposure therapie stel je jezelf stap voor stap bloot aan de herinneringen en situaties die je vermijdt. Bij imaginaire exposure verwerk je pijnlijke herinneringen in een veilige omgeving, in je verbeelding. Onderzoek laat zien dat exposure angsten vermindert.
Narratieve exposure therapie (NET) legt je levenslijn op tafel en geeft traumatische gebeurtenissen daarin een plek; zo helpt narratieve therapie om trauma's een andere betekenis te geven.
Beknopte eclectische psychotherapie (BEPP)
Beknopte eclectische psychotherapie combineert elementen uit verschillende methoden: exposure, gesprekken, schrijfopdrachten en aandacht voor rouw en betekenis. Het is een kortdurende, gestructureerde traumabehandeling die vooral binnen de ggz wordt ingezet.
Lichaamsgerichte therapieën
Trauma zit niet alleen in je hoofd, maar ook in je lijf. Lichaamsgerichte therapieën, zoals somatic experiencing, helpen je het contact met je lichaam te herstellen en vastzittende spanning los te laten.
In mijn eigen trajecten is lijf- en zenuwstelselwerk een vaste pijler, naast verwerken en gesprekken.
Intensieve behandeling en klinische traumabehandeling
Bij ernstige of complexe klachten bestaat er intensieve traumabehandeling: meerdere sessies per week, soms gecombineerd met andere therapieën. Een klinische traumabehandeling, waarbij je tijdelijk wordt opgenomen, is de meest intensieve behandeling en vindt plaats binnen de ggz. Daarvoor heb je een verwijzing van de huisarts nodig.
Wat levert traumatherapie op?
Traumagerichte therapieën, zoals EMDR, traumagerichte CGT en exposuretherapie, kunnen PTSS-klachten verminderen. Mensen ervaren daardoor vaak minder herbelevingen, angst en slaapproblemen. Ook kunnen zij zich rustiger en meer in controle voelen.
Belangrijk om te weten: de herinnering verdwijnt niet. Je weet nog wat er gebeurd is. Maar de spanning, de emoties en de lichamelijke reactie worden kleiner, tot de herinnering voelt als iets van vroeger.
Hoe lang duurt traumatherapie?
Hoe lang traumatherapie duurt, verschilt per persoon. Traumaverwerking na een eenmalige gebeurtenis kan soms in enkele sessies; een volledig traject duurt vaak 3 tot 6 maanden.
Complexe trauma's, ontstaan door meerdere traumatische gebeurtenissen over langere tijd, vragen meer tijd om te behandelen, soms jaren.
Wacht niet te lang met hulp zoeken. Hoe eerder je begint, hoe sneller je klachten verminderen. Stuur mij gerust een berichtje als je twijfelt of traumatherapie iets voor je is.
Complexe PTSS en complex trauma
Bij langdurig of herhaald trauma, zeker in de jeugd, kan complexe PTSS ontstaan. Naast de bekende PTSS-symptomen zie je dan ook een negatief zelfbeeld, moeite met emoties reguleren en problemen in relaties.
Complexe trauma's vragen om een zorgvuldige opbouw: eerst stabiliseren, dan pas verwerken. Precies daarom werk ik met een traject en niet met losse sessies.
Traumatherapie in mijn praktijk in Leerdam
In mijn praktijk combineer ik 4 pijlers in één traject: verwerken met EMDR, gesprekken, lijf- en zenuwstelselwerk en het familiesysteem. Ik werk vooral met vrouwen die vastlopen op wat ze meedragen, live in Leerdam of online.
Je hebt geen verwijzing nodig en er is geen wachtlijst. Benieuwd of het bij jou past? Plan een gratis kennismakingsgesprek, dan kijken we samen wat er speelt en welke aanpak bij jou past.
Veelgestelde vragen over traumatherapie
Moet ik alles kunnen vertellen over wat ik heb meegemaakt?
Nee. Je hoeft niet elk detail te vertellen om te kunnen verwerken. Traumatherapie kan zelfs worden toegepast als je je de gebeurtenis niet volledig herinnert. We werken met wat er nu in jou gebeurt: beelden, gedachten, gevoelens en wat je in je lijf voelt.
Is traumatherapie zwaar?
Het kan intensief zijn. Je raakt iets aan en er kan van alles loskomen: vermoeidheid, heftige emoties, levendige dromen. Daarom bouwen we eerst veiligheid op en bepaal jij het tempo. De meeste vrouwen ervaren het als zwaar én opluchtend tegelijk.
Wat als ik meerdere traumatische gebeurtenissen heb meegemaakt?
Dan bouwen we het traject zorgvuldiger op. We bepalen samen de volgorde en werken herinnering voor herinnering. De behandeling duurt dan langer, maar de aanpak blijft hetzelfde: eerst stevig staan, dan verwerken.
Heb ik een verwijzing nodig voor traumatherapie?
Binnen de ggz meestal wel. Bij mij niet: je kunt je rechtstreeks aanmelden, zonder wachtlijst. Goede afstemming met je huisarts stel ik wel op prijs als dat nodig is.
Wordt traumatherapie vergoed?
Veel zorgverzekeraars vergoeden een deel vanuit de aanvullende verzekering, omdat ik BATC-geregistreerd ben. Controleer altijd je eigen polis. Behandeling binnen de ggz valt onder de basisverzekering, maar kent wachtlijsten en een verplichte verwijzing.
Werkt traumatherapie ook online?
Ja. Bij lichte tot matige klachten, of na één eenmalige gebeurtenis, werkt online goed. In het kennismakingsgesprek bepalen we samen wat bij jou past.
