De agenda is leeg. Je opent de website van die cursus die je al maanden wilt volgen. Je bekijkt de data en denkt: dit is mijn moment. Dan komt er een bericht van je dochter. Of je bedenkt wat er thuis nog moet gebeuren. Je sluit het tabblad. Eerst dat andere maar. Zo ziet jezelf wegcijferen er vaak uit: niet in één groot besluit, maar in kleine keuzes die je bijna niet opmerkt.
Later zeg je dat je nergens aan toekomt. Maar vandaag was er wel tijd. Je hebt die alleen opnieuw aan iets anders gegeven. Dat verschil is lastig om te zien, want je hebt een goede reden voor iedere keer dat jouw plan moet wachten.
Je wilt genieten. Tegelijk voelt kiezen voor jezelf niet vanzelfsprekend. Precies dat moment verdient aandacht: wat gebeurt er tussen jouw wens en het besluit om hem weer uit te stellen?
Je hebt tijd. Maar je blijft jezelf wegcijferen.
De kinderen zijn groter en je hoeft minder te zorgen. Er ontstaat ruimte voor reizen, een cursus of een middag met een vriendin. Toch merk je dat een lege agenda niet hetzelfde is als vrij kunnen kiezen.
Misschien kijk je eerst of iedereen tevreden is. Misschien wil je voorkomen dat iemand teleurgesteld raakt. Of je begint pas aan jouw plan wanneer het huis klaar is en alle vragen zijn beantwoord. Daarmee krijgt jouw wens telkens een voorwaarde.
Dat betekent niet dat je iedere vraag moet afwijzen. Het betekent wel dat je kunt kijken welke vraag echt nu aandacht nodig heeft. Een bericht beantwoorden kan soms later. Een gewoon huishoudelijk klusje ook. Maar jouw vrije middag komt niet terug wanneer je hem steeds opgeeft.
De vraag is dus niet alleen hoeveel tijd je hebt. De vraag is ook wat jij jezelf toestaat te doen met de tijd die er al is.
Je noemt het hormonen. Daarmee is de vraag nog niet beantwoord.
Tijdens de overgang kunnen lichamelijke veranderingen invloed hebben op je slaap en stemming. Als je slecht slaapt, kan een gewone dag al veel van je vragen. Neem zulke klachten serieus en bespreek ze waar nodig met je huisarts.
Maar een mogelijke hormonale verklaring vertelt niet vanzelf waarom een verzoek van een ander jouw eigen plan steeds laat verdwijnen. Misschien ben je moe. Misschien verwacht je kritiek. Misschien spelen beide mee. Je hoeft dat niet vooraf te beslissen.
Kijk daarom naar het geheel: hoe slaap je, wat gebeurt er op dit moment in je leven en welke gedachte komt op zodra je iets voor jezelf kiest? Dat geeft meer houvast dan alles onder één verklaring schuiven.
Wat onderzoek zegt over stemming in de overgang
35,6%
Geschatte prevalentie van depressie bij vrouwen in de peri- en postmenopauze in een meta-analyse.
55 studies
Gegevens van 76.817 deelnemers. Uitkomsten verschillen sterk tussen onderzoeksgroepen.
Geen verklaring voor jouw patroon
Dit onderzoek gaat over depressie. Het bewijst niet dat jouw uitstel door oude ervaringen komt.
Verschillen in meetmethoden en onderzoeksgroepen beïnvloeden de schatting. Dit is geen diagnose.
Je noemt jezelf makkelijk. Maar maakt het jezelf moeilijk.
Misschien ben je gewend om eerst te kijken wat een ander nodig heeft. Je past je aan, voorkomt gedoe en gaat verder. Dat kan jarenlang helpen om de dag door te komen. Maar als je telkens jouw eigen wens inslikt, wordt die niet ineens makkelijker zodra je meer vrije tijd krijgt.
Neem een eenvoudige situatie: je wilt een weekend weg. Nog voordat je iets boekt, bedenk je wie daar last van kan hebben. Je vraagt je af of het niet te duur is, of je thuis wel gemist kunt worden en of je het later beter kunt doen. Uiteindelijk besluit je niets.
Die gedachten kunnen vertrouwd klinken zonder dat ze vandaag allemaal kloppen. Misschien is er werkelijk een praktische reden om te wachten. Misschien reageer je op iets wat je verwacht, maar wat niemand heeft gezegd. Dat verschil kun je onderzoeken.
Niet iedere moeilijke ervaring is een trauma. En uitstel is geen bewijs van onverwerkte ervaringen. Het gaat erom beter te begrijpen wat er bij jou gebeurt, zonder alvast een oorzaak of behandeling vast te zetten.
Als je pas voor jezelf kiest wanneer niemand iets nodig heeft, blijft jouw leven wachten.
Je wilt iets voor jezelf. Waarom geef je toch weer voorrang aan een ander?
Herken je het moment waarop je twijfelt, je aanpast of jouw eigen plannen schrapt? Lees verder bij De Reactiebreker.
Vier stappen om te zien waar je jezelf tegenhoudt
1
Pak één moment waarop je jouw plan schrapt
Kies één recente situatie. Je wilde wandelen, een cursus boeken of een vriendin bellen. Wat was je precies van plan? Wat gebeurde er vlak voordat je besloot het niet te doen?
Schrijf op wat je kunt waarnemen: het bericht dat je kreeg, de woorden die iemand zei en wat jij daarna deed. Houd uitleg en oordeel nog even apart. “Mijn dochter stuurde een vraag en ik sloot de boekingspagina” is concreter dan “ik kan nooit iets voor mezelf doen”.
Zo wordt een groot gevoel een klein moment dat je kunt bekijken. Je hoeft nog niets op te lossen. Eerst wil je weten waar jouw keuze verandert.
2
Schrijf op wat je jezelf op dat moment vertelt
Welke gedachte maakt kiezen voor jezelf lastig? Misschien denk je: straks vinden ze me egoïstisch. Of: eerst moet alles thuis af. Noteer die zin zoals hij in je hoofd opkomt.
Vraag daarna wat je zeker weet. Heeft iemand gezegd dat jouw plan niet mag? Of verwacht je een reactie die nog niet is gekomen? Een verwachting kan veel spanning oproepen, maar blijft een verwachting.
Het doel is niet om jezelf wijs te maken dat alles goed gaat. Het doel is onderscheid maken tussen wat er nu gebeurt en wat jij alvast vreest.
3
Maak je eigen keuze klein en concreet
Kies één haalbare stap. Vraag informatie over de cursus, spreek een datum af of reserveer een uur voor jouw wandeling. Maak duidelijk wanneer je het doet, in plaats van te wachten totdat er vanzelf ruimte overblijft.
Bedenk vooraf wat je zegt als er een gewone vraag tussendoor komt. Bijvoorbeeld: ik ga nu wandelen en kijk daarna met je mee. Dat is iets anders dan een echte noodsituatie negeren.
Merk op wat die keuze bij je oproept. Voel je schuld, onrust of twijfel? Dat gevoel hoeft niet meteen te verdwijnen voordat je een kleine keuze kunt maken. Kijk achteraf wat er werkelijk gebeurde.
4
Onderzoek wat je nodig hebt als je blijft vastlopen
Vergelijk een paar situaties. Was je vooral uitgeput? Had je lichamelijke klachten? Of werd het lastig zodra iemand mogelijk teleurgesteld raakte? Zoek geen snelle diagnose, maar woorden voor wat je merkt.
Als jouw klachten aanhouden of jouw dagelijks leven beperken, bespreek dan passende hulp. Dat kan aandacht vragen voor slaap, lichamelijke klachten, somberheid of terugkerende reacties. Eén oefening bepaalt niet welke behandeling nodig is.
Je hoeft het niet eerst perfect te begrijpen voordat je hulp vraagt. Een concrete situatie en de gedachte die daarbij opkomt, geven al een bruikbaar begin voor een gesprek.
EMDR is geen antwoord op iedere twijfel
EMDR wordt gebruikt bij klachten rond ingrijpende herinneringen. Of deze behandeling bij jou past, vraagt een zorgvuldige beoordeling. Alleen uitstel, twijfel of de overgang is geen reden om vanzelf voor EMDR te kiezen.
Het gaat niet om de vraag of jouw verleden groot genoeg is. Het gaat om jouw klachten, de herinneringen die ermee kunnen samenhangen en welke aanpak passend is. Bespreek dat met een gekwalificeerde behandelaar.
Ook als EMDR niet passend blijkt, kan het zinvol zijn om jouw terugkerende reacties te onderzoeken. Je hoeft niet aan één behandeling vast te houden om verder te komen.
Je agenda is leger. Geef jezelf er ook een plek in.
Meer vrije tijd verandert niet vanzelf wat je gewend bent te doen. Als jouw plannen telkens wijken zodra een ander iets vraagt, helpt het om dat beslismoment te onderzoeken. Wat gebeurt er, wat denk je en wat doe je daarna?
Je hoeft jezelf niet harder vooruit te duwen. Begin met één concrete situatie en één haalbare keuze. Daarmee maak je zichtbaar wat jou tegenhoudt en welke steun je misschien nodig hebt.
Stoppen met jezelf wegcijferen begint daar. Ruimte voor jezelf is meer dan een leeg vak in je agenda. Het is ook de ruimte om jouw wens serieus te nemen wanneer er iets anders tussendoor komt.
